تلاوت قرآن کریم

تلاوت قرآن کریم

 

هنر تلاوت (پژوهشی در جلوه های موسیقایی)
 

هنر تلاوت (پژوهشی در جلوه های موسیقایی)

نویسنده: غلامرضا شاه میوه اصفهانی     

نوبت چاپ دوم: 1388

انتشارات تلاوت (وابسته به سازمان دارالقرآن الکریم)

 

کتاب حاضر با توجه به ابعاد مختلف موسیقی تلاوت, بر اساس عناصر تشکیل دهنده آن یعنی صوت , نغمه , مبانی و سبک نگاشته شده است .

سعی پژوهنده بر آن بوده که موسیقی تلاوت که امروزه حجم فراوانی از آن از طریق رسانه های صوتی و تصویری و محافل مختلف به سمع ما می رسد را به عنوان مهمترین و اساسی ترین عنصر در میان عناصر مربوط به هنر تلاوت به گونه ای معرفی نماید که همگان حتی آنان که ارتباط حرفه ای با جریان تلاوت قرآن ندارند بتوانند با ابعاد آهنگین هنر تلاوت به عنوان هنری متعالی و مقدس در مقابل سایر هنرهای تنغیمی آشنا گردند .

اثر حاضر در چهار فصل صوت شناسی , نغمه شناسی , مبانی شناسی و سبک شناسی تنظیم یافته است . در فصل نخست ابتدا با عنصر صوت , به عنوان مهمترین عنصر در موسیقی تلاوت و اصولا ً همه انواع موسیقی , ویژگیهای آن , عوامل مؤثر در شکل گیری و زیبایی صوت و در موارد لازم با جنبه های کاربردی این ویژگیها در تلاوت قرآن کریم و سرانجام با انواع صوت و اندام های دریافت و تولید آن در انسان آشنا می شویم نویسنده در مقدمه این اثر آورده است: از ابتدای خلقت بشر تاکنون همواره اصوات برای انسان مفاهیم مختلفی را تداعی ساخته است گاهی برخی از این صداها که ناشی از عوامل موجود در محیط پیرامون او بوده علامتی برای هشدار و مراقبت محسوب گردیده است مانند صدای غرش درندگان , رعد و برق , باد و طوفان و ... در میان گستره ی اصوات قابل استماع برای انسان , آنچه کانون بیشترین ترجمات و تحقیقات قرار داشته صداهایی هستند که بدانها اصوات موسیقی گفته می شود زیرا این اصوات علاوه بر دارا بودن ویژگیهای عمومی صداها دارای خصوصیات دیگری نیز هستند که توجه مطالعات و پژوهشهای صوت شناسی را به خود معطوف کرده اند با نظری به آثار صوت شناسی موجود می توان دریافت که تمامی آنها ضمن برخورداری از وجوهی مشترک در بررسی مسایل صوت شناسی دارای نقطه نظرات و آرای خاص و بخشهای مستقل از هم می باشند . وی در ادامه این مطلب نیز عنوان می دارد که در این فصل با جمع بین آنها هم به تعریف و بیان ویژگیهای علمی اصوات پرداخته و هم از آنجا که هدف اصلی در این نوشتار بررسی مسایل مربوط به عنصر صوت در هنر تلاوت قرآن کریم می باشد . برخی ویژگی های کاربردی اصواتی انسانی که تقریباً در مورد تمامی فنون آوازی شرقی یکسان می باشد نیز بیان شده است .

بر این اساس در این فصل ابتدا به تعریف صوت و ویژگیهای آن پرداخته شده , پس از آن عوامل مؤثر در شکل گیری و زیبا نمودن صوت مورد بررسی قرار گرفته است و در ادامه , انواع صوت و اندام های تولید و دریافت صوت در انسان باز شناسی گردیده است .

ارتفاع (نواک ) , بلندی (شدت ), طنین , مدت , تحریر از ویژگیهای اصوات موسیقایی است که مورد بررسی و شناخت قرار گرفته است: همه صداهایی که می شنویم از یک ویژگی به نام بسامد یا تواتر یا فرکانس برخوردارند که این ویژگی , تعیین کننده میزان زیر و بمی آنهاست بدین ترتیب که صداهایی که از بسامد یا فرکانس بیشتری برخوردار باشند زیرتر و چنانچه دارای بسامد کمتری باشند بم تر شنیده خواهند شد .

بر این اساس ارتفاع یک صدا عبارت از محدوده ای است که پایین ترین و بالاترین درجه صوت در آن مشخص می شود .نیز نکته قابل توجه اینکه مهمترین علت زیر و بمی صدا در انسان شکل و اندازه طناب های صوتی است .

در ادامه قبل از آنکه به بحث کاربردی ارتفاع در تلاوت قرآن کریم پرداخته شود به یک تقسیم بندی مشهور و قدیمی در خصوص گستره  اصوات انسانی اشاره شده است که به ترتیب از بم ترین تا زیرترین مرتبه آن چنین است :  باس یا صدای بم مردانه , باریتون یا صدای متوسط مردان ( نه بم نه زیر ) , تنور یا صدای زیر مردان , آلتو یا صدای بم زنان و کودکان , متزو سپراتو یا صدای متوسط زنان و کودکان , سپراتو یا صدای زیر کودکان و زنان .

به نقل از کتاب حاضر , در فن تلاوت قرآن کریم , ارتفاع یکی از مهمترین مشخصه های صوت به حساب می آید . در حقیقت حد مشخص و لازمی برای کاربرد ارتفاع در موسیقی تلاوت وجود دارد که نقصان و کمبود هر میزان از آن به معنای نقصان در آهنگ های به کار رفته در تلاوت می باشد .

در پایان مبحث مربوط به ویژگی های صوت که به تفصیل در خصوص هر کدام بحث شده است , پیرامون طرح نکردن ویژگی « وضوح و صافی صوت » که امروزه به طور خاص تنها در آئین نامه مسابقات تلاوت قرآن کریم به آن اهمیت داده می شود توضیحاتی ارایه گردیده است: آن چنان که معمول است این عنوان از نقطه نظر ارزیابی و داوری به دو معنای مختلف در نظر گرفته می شوند اگر صافی و وضوح به معنای اول تلقی گردد صفت ذاتی صوت فرض گردیده و در این صورت باید آن را جزیی از شخصیت صدا محسوب نمود و روشن است که در چنین وضعیتی تحت عنوان ویژگی طنین صوت قابل بررسی و تأمل خواهد بود .

در بخش دیگری از این فصل به دو موضوع کلی عوامل مؤثر در شکل گیری صوت و نیکویی و تحسین آن پرداخته شده است .

نویسنده در این بخش از عواملی سخن می گوید که طی روند زمانی معلوم یا نامعلوم موجب شکل گیری برخی از خصوصیات در شخصیت اصوات انسانی می گردد عواملی نظیر : محیط , وضعیت جغرافیایی , وراثت , نژاد , گوش و....

بنابر قول نگارنده , انسانها همواره از روزهای آغازین حیات فرد؛ تحت تأثیر محیط پیرامون خود هستند و این تأثیر پذیری به ویژه بیشتر صوتی است به طوری که کودک , سخن گفتن و تبدیل اصوات به الفاظ را با همان نشیب و فرازهای صوتی و صامتی و مصوتهایی که از محیط دریافت می کند فرا می گیرد این تأثیرات به مرور موجب شکل گیری صوت او در سنین بالاتر خواهد شد. برای مثال , تون سخن گفتن در برخی از خانواده ها ملایم تر و در برخی بالاتر است به طوری که فرزندان خانواده نیز عموما ً با همان تون صحبت می کنند.

نکته ای که به نظر جالب توجه می نماید این است که حتی فرکانس هایی که از محیط اطراف خود دریافت می کنیم نیز به نوعی در شکل گیری صدای ما مؤثر است در روستاها به دلیل سر و صدای کمتر و آرامش محیط , فرکانس صدای اشخاص پایین تر و ملایم تر از صدای اشخاص شهرنشین است که غالبا ً به دلیل وجود صداهای بلند در محیط شهر از فرکانس بالاتری در سخن گفتن برخوردار هستند .

همچنین تربیت صوت , تمرین و ممارست , استراحت و خواب کافی , حفظ سلامتی , تغذیه صحیح و رعایت پذیر , اعتدال , میانه روی و ورزش های سبک و عمومی از عوامل مؤثر در نیکویی و تحسین صوت است که در ادامه به تفصیل درباره آنها بحث و بررسی شده است : شاید در نگاه اول به نظر رسد که تربیت صوت همان تمرین و ممارست است و بنابراین جدا نمودن این دو از یکدیگر چندان منطقی نیست لیکن با توضیحاتی که در دنباله بحث آمده است معلوم می شود که منظور نگارنده از تربیت صوت در این مقاله چیزی متفاوت از تمرین و ممارست می باشد گرچه تربیت صوت نیز جز با تلاش , تمرین و ممارست امکان پذیر نیست .

در خصوص گوش؛ نگارنده معتقد است تعلیم و تربیت گوش و در نتیجه تربیت صوت برای یک خواننده امری کاملا ً ضروری به نظر می رسد چه بسا افرادی که تا اندازه ای از خواص یک گوش موسیقایی برخوردار بوده ولی به علت بی توجهی در تعلیم و تربیت گوش امکان استفاده کمتری از صدای خود را دارند , برای این گونه افراد این کاستی خصوصا ً در مواردی که نت های مجاور کمتر از یک پرده با هم فاصله دارند یا با سرعت بیشتری اجرا می شوند خود را نشان می دهد . برای رفع این کاستی صدای افراد در مراکز آکادمیک موسیقی از روشی به نام « سلفژ » استفاده می کنند . سلفژ روشی است که هر چند در بدو تولد خود به معنای نت خوانی بوده اما امروزه بیشتر به تربیت گوش و شنوایی اطلاق می گردد در حقیقت با این روش به هنرجو یاد می دهند که چگونه صدای نت ها را به وسیله گوش تشخصی داده و با صدای خود اجرا نماید .

نیز در بخش سوم این فصل با دو مبحث آشنایی با انواع اصوات و با اندام های دریافت , تولید و تشدید صوت در انسان آشنا می شویم .

اصوات طبیعی , حیوانی , انسانی و آلی , انواع صوت از نظر تولید است. همچنین انواع اصوات از نظر صفات و ویژگی ها مشتمل بر : ارتفاع و گستره صوت , شدت و رسایی صوت , طنین صوت و خوشایندی و نا خوشایندی صوت می باشد .

در ادامه با توجه به این موضوع اصلی این نوشتار , که هنر تلاوت قرآن کریم است از میان این اصوات , اصوات انسانی را برگزیده , به طور مختصر و جداگانه به بررسی اندام های مؤثر در دریافت , تولید و تشدید صوت در انسان پرداخته شده و  وظایف و علایم هشدار دهنده بیماریهای آنها بررسی می شوند .

از جمله این اندام ها گوش , بینی , حلق و حنجره هستند . به نقل از کتاب حاضر آنچه لازم است بدانیم این است که حفره های بینی افزون بر راه عبور هوا بودن , به همراه سینوس ها در طنین و تشدید صوت مؤثر هستند بنابراین اگر بینی یا سینوس ها دچار گرفتگی یا اشکال باشند صدا , تو دماغی شده و طنین صدا تغییر می یابد. با توجه به این موضوع , بیماریهای بینی می تواند تأثیری مستقیم بر صوت انسان داشته باشد . شایع ترین بیماری بینی , انحراف بینی است و مهمترین علایم بیماریهای بینی گرفتگی , آب ریزش , خون ریزی , اختلال در بویایی و دردهای سر و صورت است .

فصل دوم این مجموعه در خصوص نغمه شناسی است که در سه عنوان کلی مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است: موسیقی مقامی عربی, خاستگاه موسیقی تلاوت , تمدنها و جریانهای فرهنگی مؤثر بر موسیقی عرب و مکاتب مختلف موسیقی مقامی عربی از جمله موضوعاتی است که پیش از ورود به مبحث مورد اشاره اند , این بخش ابتدا به یک موضوع مهم و اساسی در باب اصالت موسیقی مقامی عرب و بررسی ریشه های تاریخی آن پرداخته و سخن منتقدانی که معتقدند اساساً چیزی به نام موسیقی عرب وجود نداشته و نغمه های فعلی , که مورد استفاده عرب قرار می گیرد همان نغمه های پارسی است مورد ارزیابی قرار می گیرد .

نگارنده مطابق تحقیقات و بررسی هایی که انجام داده معتقد است اگر بخواهیم در این باره از روی انصاف و بی طرفی سخن بگوییم باید بگوییم وارثان امروز موسیقی عرب ضمن تأثیر پذیری از فرهنگ و تمدن ایرانی و برخی تمدنها و جریانهای فرهنگی دیگر در طول تاریخ , بر میراث کهن خود نیز تکیه داشته اند میراثی که بخشی از آن را باید در تمدنهای باستانی عربستان جنوبی و بخش دیگری از آن را در تمدن کهن مصریان که در عصر کنونی طلایه دار موسیقی مقامی عرب می باشند جستجو نمود. وی در این فصل به طور مختصر به بررسی مهمترین جریانها و عمده ترین فرهنگ های مؤثر بر موسیقی عرب پرداخته است .

در این رابطه در قسمتی از تمدن باستانی عربستان می خوانیم: با وجود آنکه سابقه تاریخی تمدنهای باستانی سامیان در جنوب عربستان که با حکومت های سبا و معین شکوفا گردید به سه هزار سال قبل از میلاد می رسد اما برخی گزارش های تاریخی و نیز حفاری های انجام شده , دوران اوج و شکوفایی این تمدنها را هزاره اول قبل از میلاد نشان می دهد در این دوران شواهدی وجود دارد که نشانگر همطرازی این تمدنها با تمدنهای هم عصر , نظیر آشوریان و فنیقی ها , در توجه و پرداختن به موسیقی است . کتیبه ای از آشور باینپال؛ متعلق به قرن هفتم قبل از میلاد نشان می دهد که اسیران عرب در هنگام کار مشقت بار برای اربابان آشوری خود آواز می خواندند و موسیقی می نواختند و این کار اربابان را چنان به وجد می آورد که از آنها استدعا می کردند که با هم بخوانند و بنوازند .

هم چنین در ادامه به تمدن و فرهنگ های ایرانی , اسلامی , یونانی و عثمانی اشاره شده است . بدون هیچ تردیدی درخشش اسلام در شبه جزیره عربستان و در زمانی که اعراب , قرنها از جغرافیای سیاسی جهان محو شده بودند تحولی عظیم در تاریخ و فرهنگ جهانی به حساب می آید. فرهنگی که در کمتر از دو قرن بلاد مختلف جهان را به سرعت درنوردید و میلیونها انسان از نژاد ها , قومیت ها و فرهنگ های متفاوت را , برخلاف آنچه برخی گفته اند با سلاح فطرت و عقلانیت به تسلیم قلبی واداشت اما در آن میان مهمترین تحول را یقینا ً در خود اعراب ایجاد کرد اعرابی که شرح قساوت و شرارت آنها در دوران جاهلیت ضرب المثل تاریخ گردیده بود .

در بخش دوم و در دنباله مباحث مذکور به بررسی رابطه و تعامل موسیقی تلاوت و موسیقی مقامی عرب , فواید و آثار نغمه شناسی در تلاوت و هم چنین آشنایی با مفاهیم و اصطلاحات پایه در نغمه شناسی پرداخته شده است .

نیز مفاهیم و اصطلاحاتی که در نغمه شناسی و در این مقال ضروری به نظر می رسد نظیر درجه , دیوان , مسافت صوتی , بعد و سلم , در این بخش آورده شده است . بنابر قول نگارنده این اثر؛ برای بیان جملات و عبارات موسیقی الفبایی به نام نت که در موسیقی عرب گاهی درجه و گاهی علامت خوانده می شود وجود دارد که با ترتیبی معین روی خطوطی به نام خطوط حامل قرار گرفته و نوشته یا خوانده می شوند. این نت های هفتگانه که هر کدام بیانگر یک طبقه صوتی یا فرکانس مشخص می باشند به ترتیب : دو , ر , می , فا , سل , لا , سی هستند که به همین ترتیب تکرار می شوند .

همچنین در خصوص مقام و نغمه آمده است : به مجموعه اصواتی که بین یک نت و تکرار آن (جواب) با ترتیب معین قرار دارد مقام گفته می شود . مقام و نغمه در بسیاری از موارد به جای یکدیگر به کار می روند در حالی که بهتر است میان این دو در اصطلاحات موسیقی تفاوت و تفکیک قایل شویم : نغمه در لغت , عبارت از صدایی موسیقایی است که خالی از کلام و حرف باشد .

نیز شناخت علمی مقامات عربی مورد استفاده در تلاوت و شناخت الحان و ردیف های تلاوت بر اساس مقامات عربی موضوع بخش سوم این مجموعه را تشکیل می دهد : اگرچه الحان و نغمات موسیقی تلاوت , برگرفته از مقامات موسیقی عربی است اما در تمامی موارد از خط سیر مقام یا نغمه , تبعیت ننموده و در بسیاری از موارد به صورت ترکیب ساز وارده و همگونی از چند نغمه یا تغییر محل اجرای نغمه از جایگاه اصلی به جایگاه بالتر و پایین تر (تصویر ) می باشد که توسط قاریان صاحب سبک و مبتکر جهان ابداع و اجرا گردیده است .

 بنابراین؛ برای شناخت هرچه بهتر و کامل تر این الحان و نغمه ها لازم است هم به شناخت کلی خط سیر مقام یا به عبارت بهتر نردبان موسیقایی (سلم ) آن ,دست یابیم و هم به طور خاص الحان قرآنی را از حیث انطباق با این فرمها و الگوها مورد بررسی و شناسایی قرار دهیم به همین منظور این نوشتار ابتدا به معرفی مهمترین مقام های اصلی و فرعی عربی که بیشترین کاربرد را در تلاوت قرآن داشته و شامل بیست مقام و نغمه می گردند , پرداخته است . ضمن اینکه این بخش حتی برای آن دسته از کسانی که با مبانی موسیقی علمی آشنایی داشته و به دنبال تحقیق و بررسی انواع موسیقی هستند و هیچ نوع آشنایی قبلی با موسیقی تلاوت ندارند مفید واقع می گردد . در قسمت دوم به شناسایی الحان و نغمات تلاوت بر اساس شیوه مرحوم مصطفی اسماعیل و در پاره ای موارد , دیگر مشاهیر تلاوت پرداخته شده است که این بخش می تواند مورد استفاده قاریان و علاقمندان قرآن کریم قرار گیرد. در ادامه نیز نویسنده به این موضوع اشاره می کند که در قسمت دوم (نغمه شناسی تلاوت )سعی بر آن بوده که تلاوت هایی مورد مطالعه قرار گیرند که نوار کاست آن معمولا ً در اختیار خوانندگان قرار دارد و یا به سهولت از طریق مراکز قرآنی و نوار خانه ها تهیه می گردند .

در قسمتی از این مبحث آمده است : با بررسی تلاوت های قاران مشهور جهان اسلام , به طور کلی می توان دریافت که بسیاری از مقامات موسیقی عربی در موسیقی تلاوت نیز به کار گرفته شده و یا براساس آن ردیف هایی خلق گردیده است که شمار آنها با احتساب موارد یگانه و استثنایی بالغ بر چهل می شود اما به طور معمول می توان در تلاوت مشاهیر , نسبت مقام اصلی و فرعی را مورد شناسایی قرار داد که این مقام ها در این بخش با توجه به درجه استقرار آنها به ترتیب از درجه « دو » در نمودارهایی نشان داده شده است .

نیز فصل سوم این کتاب که به مبانی شناسی اختصاص دارد ,به بررسی و ارزیابی دو مبحث کلی : مبانی موسیقایی تلاوت و مبانی عرفی تلاوت , اهتمام شده است . به عبارتی در این فصل مبانی یا ضوابط صوت و نغمه با توجه به عناصری که در فصل دو ذکر گردید موردبررسی قرار می گیرد . این مبانی با استفاده از دو منبع متفاوت یعنی موسیقی و عرف تلاوت تبیین شده است و بالاخره که در تمامی هنرها , وجود سبک ها یا شیوه های مختلف غیر قابل انکار و حاکی از تنوع و گوناگونی آن هنر است .

بخش اول شامل : تنوع , ترادف , تطابق , توازن , تناسب و همگونی لحن و صوت است . در قسمتی از مقدمه این بخش می خوانیم : مقصود از تنوع در موسیقی تلاوت , ایجاد گوناگونی در این موسیقی است. برای مثال اگر تصور کنیم که نوشته ای توسط یک گوینده با پرده صوتی و فرکانسی یکنواخت و بدون توجه به حالت های مختلف ادایی خوانده شود , معلوم است که علاوه بر نارسایی مفهوم متن , نتیجه ای جز ملال و خستگی نخواهد داشت . اما اگر چنین متنی توسط گوینده ای آشنا به فن بیان و با توجه به تعبیرات مختلف موجود در متن , همچون تمنا , استفهام , خبر و ... همراه با زیر و زبرهای مناسب خوانده شود بسیار اثر بخش و نافذ خواهد بود .

در بخش دیگری از این فصل به انواع مبانی عرفی تلاوت اشاره شده است : عربی بودن نغمات , رعایت ملزومات لحن , رعایت یک نواختی سرعت تلاوت , استفاده از اسلوب های جایز و القای معانی و مفاهیم .

در رعایت ملزومات لحن می خوانیم : در موسیقی تلاوت قرآن کریم ملزوماتی وجود دارد که هر چند ممکن است مبنای موسیقایی برای آن وجود نداشته باشد اما در عرف تلاوت رعایت آنها ضرورت دارد .این ملزومات چند چیز است : شروع تلاوت از قرار صوت بوده و از پرده های غیر معمول نباشد , شروع تلاوت با یکی از دو مقام بیات یا راست و (مشتقات آنها ) باشد , خاتمه تلاوت با قرار صلح باشد و ....

به نقل از این کتاب با وجود آن که معیارهای القای معانی آیات در فن تلاوت قرآن به درستی شفاف و قابل بیان نبوده و هر کس با توجه به برداشت خود از این موضوع سخن می گوید اما علت طرح این مسأله در این جا این است که همواره به یاد داشته باشیم در هنر مقدس تلاوت , اصل بر بیان معانی و ابلاغ پیام قرآن به نحو شایسته به مخاطب و شنونده کلام وحی است .

سبک شناسی موضوع فصل آخر این اثر است که در این فصل در دو بخش مختلف ابتدا به بررسی عوامل مؤثر در تفاوت و تمایز سبک های تلاوت قرآن کریم پرداخته شده و بخش دوم چند سبک اصلی و مهم را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است .

در ادوار تاریخی تلاوت به چهار دوره اشاره شده است , یکی از این دوره ها , دوره ای است که اکنون در آن به سر می بریم با قاریانی چون شحات محمد انور , احمد تعینع , محمد بسیونی و ... می باشند . این ادوار جدای از تعلق زمانی و تاریخی هر کدام دارای ویژگی هایی است که ضمن در بر داشتن شیوه های متفاوت در هر دوره , آن را از دوره های دیگر متمایزمی سازد که در ادامه در ده مورد این ویژگی ها مورد ارزیابی قرار می گیرند. یکی از این ویژگی ها این است که به طور کلی از مقایسه قاریان بزرگ در دوره های مختلف این گونه به دست می آید که روح تحزن در تلاوت قاریان نسل اول , دوره نخست نسبت به دوره های بعدی بیشتر وجود دارد این شاید به دلیل وضعیت موجود در آن عصر باشد که متضمن معنویت بیشتری نسبت به دوران کنونی بوده است .

در بخش آخر این فصل , به آشنایی مختصر با چند سبک مهم تلاوت و هم چنین سخنی درباره تولید پرداخته شده است . یکی از سبک های مورد اشاره در این بحث سبک محمد رفعت است که درباره او آمده است : بی شک او را باید نابغه ی عالم قرائت دانست قاری نابینایی که توانایی شگرفی در خلق الحان به طور بداهه و همراه با روح تحزن و تصویر معانی داشت و این افتخار نصیب او شد تا نخستین قاری باشد که تلاوت او در تاریخ قرائت ضبط گردیده و به ابدیت بپیوندد . صاحب نظران عمر تلاوت وی را به دو دوره تقسیم می نمایند: دوره نخست پیش از 1932 میلادی و ظهور میکروفن که وی به رغم هنر نمایی و اجرای ظرایف فنی در تلاوت , به دلیل کمبود قوت و رسایی صوت نتوانسته بود تمامی هنر و استعداد خود را بروز داده و مخاطبان فراوانی را جذب کند و بنابر مدارک در اختیار همواره در سایه قاریان بزرگی چون علی محمود و شعشاعی که از قوت صدای بیشتری برخوردار بوده اند قرار داشته است اما دوره دوم حیات او مربوط به پس از ظهور میکروفن در تلاوت است که به واسطه انتقال صدای وی به مسافت های بیشتر, ظرافت های تلاوت وی بیشتر نمایان گردیده و به عنوان قاری اول مصر مطرح شد .

بنابرآنچه تاکنون مطرح گردید. کتاب حاضر با هدف کلی معرفی ابعاد موسیقایی هنر تلاوت قرآن کریم به کلیه علاقمندان , اعم از قاریان , پژوهشگران و نوآموزان به رشته تحریر در آمده و البته متضمن اهداف جزئی تری همچون ارائه آموزه های صحیح و علمی در مسأله آموزش عمومی صوت و لحن در کشور نیز می باشد .

تعداد بازدید:۱۷۷